I. GENEL BİLGİ

“Buluş” kavramı, patent hukukunun temelini oluşturur. Buluş, teknoloji alanında bir ürüne veya yönteme iliştin spesifik bir problemin çözümüdür.

Buluşlar; buluş yapma faaliyetini özendirmek, sanayiye uygulanması ile teknik, ekonomik ve sosyal ilerlemenin gerçekleştirilmesini sağlamak için patent veya faydalı model belgesi verilerek korunur.

Patent, sadece sahibine münhasır hak sağlamaz. Ayrıca patentin, ekonomik ve sosyal gelişmeye katkıda bulunmak, teknoloji transferi sağlayarak yabancı yatırımları arttırmak, sanayi politikalarının belirlenmesinde etkili olmak, ülkelerin ekonomik ve siyasi ilişkilerini artırmak gibi işlevleri de vardır.

Patentin buluş sahibine tanıdığı hak, başkalarının patent konusu teknolojiyi üretme, pazarlama ve satma hakkını kısıtlayan tekel hakkıdır. Bu hak elde edilirken buluş sahibi buluşu ile ilgili tüm bilgileri koruma talep edilen ülkedeki kamu kurumuna ayrıntılı olarak bildirir.

II. PATENT VERİLEBİLİRLİK KOŞULLARI

Sınai hak tesisine uygun olmayan buluşlara patent verilmez. Bir buluşun patent verilerek korunabilmesi için aşağıdaki koşulların varlığı gerekir:

• Buluşun yeni olması,
• Tekniğin bilinen durumunu aşması,
• Sanayide uygulanabilir olması.

III. BULUŞ SAHİBİ

KHK’de gerçek buluş sahipliği ilkesi benimsenmiştir. Bu ilke uyarınca, patent isteme hakkı buluş sahibi veya haleflerine aittir.

• Buluş sahibi gerçek kişidir. Tüzel kişiler buluş sahibi olamaz.
• Patent almak için ilk başvuran kişi, aksi sabit oluncaya kadar, patent isteme hakkının sahibidir.
• Aynı buluş birbirinden bağımsız birden çok kişi tarafından aynı zamanda gerçekleştirilmişse, patent isteme hakkı, daha önce başvuru yapana aittir.

IV. PATENTİN MALİ DEĞERİ

Patentin mali değeri ile anlatılmak istenen, hak sahibine parayla ölçülebilen yarar sağlamasıdır. Patentin mali değerini, hak sahibine ait işletmenin objektif ve subjektif durumu belirler. Hesaplamada önce objektif, sonra da subjektif durum değerlendirilir.

V. PATENTİN VERGİ HUKUKU YÖNÜNDEN DEĞERLEMESİ

Patent hakkı, maddi olmayan duran varlıklar kapsamına girer. Gayri maddi duran varlıklar bilançonun aktifinde gösterilir. Maddi olmayan duran varlıklar, maliyet bedeli ile değerlendirilmekte ve yok edilmeleri de amortisman yolu ile olmaktadır.

Türk Ticaret Kanunu’na göre de patent hakları, en fazla maliyet değeri üzerinden bilançoya geçirilir.

VI. TÜRKİYE’DE UYGULANAN PATENT SİSTEMLERİ

Uluslararası patent korunması sistemi, 1883 tarihli Paris Antlaşması ve 1970 tarihli Patent Alanında Uluslararası İşbirliğini Öngören Antlaşma (PCT) hükümleri üzerine kuruludur. Türkiye, Avrupa Patent Sözleşmesi’ne katılmıştır. Böylece ülkemizde patent koruması yürürlükteki iki sistemle sağlanmaktadır:

• Ulusal Patent Sistemi
• Avrupa Patent Sistemi

VII. ULUSAL PATENT BAŞVURUSU

Buluşlara patent verilebilmesi için, ilgili yönetmelikte şekil ve kapsamı belirlenen unsurlar ile başvuruda bulunmak şarttır:

• Başvuru dilekçesi,
• Buluş konusunu açıklayan tarifname,
• Patentle korunması istenilen buluşun unsur veya unsurlarını kapsayan istem veya istemler,
• Tarifnamede, istem veya istemlerde atıf yapılan resimler,
• Özet,
• Başvuru ücretinin ödendiğini gösterir belge.

VIII. BAŞVURUNUN İNCELENMESİ

İlk inceleme belgelerin tamam olup olmadığı ve şekle uygunluk yönünden yapılır. Türk Patent Enstitüsü, şartların yerine getirilmediğini tespit ederse başvuruyu geri çevirir. Şekle uygunluk yönünden inceleme, başvurusu yapılan buluşun patentlendirilemeyecek konulara ait olup olmadığının ve sanayiye uygulanır nitelik taşıyıp taşımadığının araştırılmasıdır.

IX. BAŞVURUNUN YAYINLANMASI VE ARAŞTIRMA RAPORU

Başvuru tarihi veya rüçhan tarihinden itibaren on sekiz aylık sürenin dolması ile, başvuru yayınlanarak toplumun incelemesine açılır. Başvuru sahibince, tekniğin bilinen durumu hakkında bir rapor hazırlanması istenir.

X. PATENT VERİLMESİ

Başvuru sahibi incelemesiz patent verilmesi veya incelemeli patent verilmesi sistemlerinden birini tercih edebilir.

• İncelemesiz Patent: Yenilik incelemesi yapılmadan 7 yıllık süre için verilir.
• İncelemeli Patent: İnceleme olumlu sonuçlanırsa 20 yıllık süre için verilir.

XI. PATENT HAKKI

Patent hakkı, sahibine kullanma ve patentin başkası tarafından izinsiz kullanılmasını önleme yetkisini verir. Patentin kullanılması, konusu olan buluşun sanayi ve ticarete uygulanmasıdır. Bir patentin kullanılması, kanuna, genel ahlaka, kamu düzenine ve genel sağlığa aykırı olamaz.

XII. BULUŞ SAHİBİNİ KORUYAN DAVALAR

Gerçek buluş sahibi, sahte buluş sahibine karşı şu davaları açabilir:

• İstihkak Davası (Patent İsteme Hakkının Gaspı): Gerçek buluş sahibi belirlenmişse açılabilir.
• İstihkak Davası (Patentin Gaspı): Patent haksız yere başkasına verilmişse, patentin devri talep edilebilir.

XIII. PATENT HAKKININ KORUNMASI

Patent hakları tecavüze uğrayan hak sahibi, hem hukuk hem de ceza davaları açabilir.

A) Hukuk Davaları Talepleri:

• Tecavüzün önlenmesi, durdurulması ve giderilmesi,
• Tecavüzün tespiti,
• Maddi, manevi ve itibar tazminatı,
• El koyma ve ürünler üzerinde mülkiyet hakkı tanınması.

B) Ceza Davaları:

Tecavüz sayılan fiilleri işleyenler hakkında hapis cezası, para cezası, işyerlerinin kapatılması ve ticaretten men cezaları uygulanabilir.

XIV. FAYDALI MODEL BELGESİ

Mutlak yenilik ve sanayiye uygulanabilir olma niteliklerine sahip buluşlar, faydalı model belgesi verilerek korunur. Usuller ve kimyasal maddeler faydalı model kapsamı dışındadır. Faydalı model belgesi, başvuru tarihinden itibaren 10 yıllık süre için verilir.

XV. TESCİL SONRASI İŞLEMLER

Patent belgelerinde tescil sonrası yapılabilecek işlemler şunlardır: